زمين شناسي منطقه وفس

 
از نگاه ساختاري و پهنه‌هاي متالوژنيك، استان مركزي در گوشه شمال غربي ورق ايران مركزي(Central Iran Zone) قرار دارد. ويژگيهاي ژئومورفولوژيك حاكم بر اين استان شامل مجموعه‌اي از رشته ‌كوهها و دشتهاي نيمه موازي است كه از شمال شرقي به طرف جنوب غربي مي باشند كه به عنوان نمونه مي توان از رشته كوههاي شمال شرقي ساوه، دشت ساوه، رشته كوههاي مركزي (ارتفاعات آشتيان، تفرش و وفس)، دشت جنوب غربي و رشته كوههاي جنوب غربي نام برد.

ويژگيهاي ساختاري و زمين‌شناسي رشته‌ كوههاي ياد شده تفاوتهاي آشكار دارند، بگونه اي كه در يك راستاي شمال شرقي به جنوب غربي مي‌توان گستره استان مركزي را به دو زيرپهنه ي اروميه ـ بزمان و سنندج ـ سيرجان تقسيم نمود.

ويژگيهاي زمين‌شناسي استان مركزي معرف پهنه‌هاي بلوك (سنندج ـ سيرجان و اروميه‌ـ دختر) جدا شده با زون‌هاي گسلي است كه هر بلوك خاصه‌هاي ساختاري و توان معدني ويژه دارد. به همين لحاظ، پيچيدگي‌هاي زمين‌شناسي ـ معدني ويژه اي بر اين استان حاكم است. خاصه‌هاي گفته شده و قرارگيري استان در محل يك كافت درون قاره ‌اي سبب گرديده تا استان مركزي از نظر زمين‌شناسي و اكتشافي مورد توجه باشد.

 

بررسيهاي زمين‌شناسي سيستماتيك استان مركزي به دو مقياس 1:250.000 و 1:100.000 مي باشد. افزون بر دو مجموعه گفته شده مي توان به مطالعات زمين‌شناسي موضوعي و غيرسيستماتيك اشاره كرد كه بطور عموم در چارچوب برنامه‌هاي عمراني و در مقياسهاي متوسط و يا كوچك صورت ميگيرد.

الف ـ بررسيهاي زمين‌شناسي به مقياس 1:250.000

به منظور دستيابي به اطلاعات جامع از ساختار كلي استان، نوع سنگها و توان بالقوه معدني آن، نخستين اولويت‌هاي مطالعاتي استان مركزي تهيه نقشه‌هاي زمين‌شناسي با مقياس 1:250.000 بوده است كه نتايج حاصل به صورت چهارگوشهاي زمين‌شناسي همراه با يك گزارش توصيفي منتشر شده است.

ب ـ بررسيهاي زمين‌شناسي به مقياس 1:100.000

به لحاظ محدود بودن رويه استان مركزي، تعداد نقشه‌هاي 1:100.000 اين استان نزديك به 16 برگ نقشه است كه درصد قابل توجهي از آن بررسي شده و يا در دست بررسي است. يكي از اين برگ ها، ورقه زمين شناسي منطقه وفس است كه با نام « وفس» در سال 1369، توسط سازمان زمين شناسي تهيه گرديده است. ورقه زمين شناسي « وفس»، روستاي وفس، شهر كميجان، شهر ميلاجرد، از غرب تا شهر قهاوند، از شمال تا روستاي آقجه قلعه و طمچي و اميرآباد را شامل مي شود. در ادامه، گزارش زمين شناسي اين ورقه، بيان شده است.

 

گزارش زمين شناسي ورقه يكصدهزارم وفس

 

SubState: Komigan
 State: Markazi
 
100 K sheets: Vafs
 250 K sheets: Hamadan
 
 
 
استان: مركزي
 شهرستان: كميجان
 
راهنماي نقشه 250000/1: همدان
 راهنماي نقشه 100000/1: وفس
 

  

  

ورقه يكصدهزارم وفس در بخش شمال شرقي چهارگوش دويست و پنجاه هزارم همدان، قرار دارد. اين ورقه با مختصات جغرافيايي 49.30  49.00 طول هاي شرقي و 35.00  34.30 عرض هاي شمالي در شمال غربي استان مركزي جاي دارد.

 

از نظر آب و هوايي بخش هاي شمالي، شمال شرقي، شرقي، جنوبي و قسمت كوچكي در جنوب غربي ورقه به دليل كوهستاني بودن از زمستان هاي سرد و مرطوب و تابستان هاي معتدل برخوردارند. ديگر نقاط منطقه به لحاظ جايگيري در پهنه دشت، تابستان هاي گرم و زمستان هاي سرد و خشك دارند. بررسي آماري آب و هوا در گذر ده ساله گذشته نشان مي دهد كه بالاترين درجه حرارت هوا 35 درجه سانتيگراد و پايين ترين درجه حرارت به 15- درجه سانتيگراد مي رسد. اندازه ميانگين بارندگي ساليانه حدود 1/303 ميليمتر و رطوبت نسبي 64 درصد است.

منابع تامين كننده آب كشاورزي و آشاميدني روستاها و شهرهاي منطقه، قنات ها، چاه ها، چشمه ها و روخانه ها هستند. بزرگترين رودخانه اين منطقه، شاخه اي از رودخانه قره چاي است كه به همين نام از مرز شمال غربي ورقه وارد منطقه مي شود و با روان شدن به سمت جنوب از مرز جنوب غربي بيرون مي رود. برخلاف شاخه اصلي و آبدار قره چاي كه از ورقه شمال وفس (يكصدهزارم رزن) مي گذرد، شاخه ي فرعي ياد شده خشك است.

 

رخنمون هاي سنگي محدوده ورقه را در بخش هاي شمالي و شمال شرقي، سنگ هاي رسوبي و آتشفشاني و در نواحي شرقي، جنوبي و جنوب غربي سنگ هاي رسوبي پديد آورده اند. ساير نقاط از دشت هاي هموار عهد حاضر است. بلندترين نقطه ارتفاعي در كوه هرسائول، در جنوب شرقي روستاي وفس با ارتفاع 2962 متر و پست ترين نقطه در دشت شمال غربي روستاي اميرآباد كُرد، با ارتفاع  1596 متر است. از ديگر كوه هاي منطقه بايد به شاه نميران، قلنجه، انجيلي، انجمن چاي، بلاغ دره سي، قراول خانه، سفيد، آق داغ، وصال، قره داغ، زرد كوه، چراغچي، بيوك داغ و ساري گونه اشاره كرد. چنين مي نمايد كه ساز و كار گسله هاي بزرگي چون گسله كوت آباد و گسله چال ميان- آق دره در شكل گيري و ريخت شناسي اين مناطق موثر بوده اند.

 

چينه نگاري

ورقه مورد مطالعه به گونه آشكار در دو پهنه ساختاري ايران مركزي و سنندج- سيرجان جاي دارد. تنها، بخش محدودي از شمال شرقي آن در كمربند آتشفشاني تبريز- بزمان و يا سهند- بزمان استقرار گرفته قرار گرفته است.

 

روستاي وفس

از نظر زمين شناسي، ارتفاعات نواحي وفس(قسمت جنوبي وفس با ارتفاعي بالاتر از 2100 متر) مربوط به نيمه دوم دوران سوم زمين شناسي(رسوبات ميوسن) و عمدتا شامل سنگ هاي آهكي نسبتا سخت مارنهاي خاكستري، شيل و مارنهاي گچي است. نواحي كم ارتفاع در شمال وفس(دشت انجمن و ... ) اكثرا مربوط به نيمه اول دوران سوم زمين شناسي مي باشد؛ جنس اين نواحي، مارن ماسه اي سبز و زرد رنگ است كه به صورت نواري باريك از شمال شرقي به جنوب غربي كشيده شده است. همچنين منطقه كوچكي در شمال وفس، به صورت گدازه ومايل به سياه است.

 

همانطور كه در بالا گفته شد، جنس كوهستان ها و ارتفاعات وفس از نوع سنگ هاي آهكي است؛ بر اساس نقشه هاي سازمان زمين شناسي، فسيل هاي فراوان و سنگ هاي معدني بسياري در كوهستان هاي وفس وجود دارد.

ضخامت خاك بر روي طبقات سنگ در نقاط مختلف متفاوت است و در اكثر نقاط، در عمق هاي متفاوت به طبقات سنگ برخورد مي شود.

در نيمه شمالي براساس نقشه منابع خاك استان مركزي، خاك از نوع رسوبي شور مي باشد و نسبت به نيمه جنوبي سنگ كمتري در آن وجود دارد. به طور كلي در اكثر نقاط خاك به رنگ قهوه اي ديده مي شود و در بعضي جاها(در قسمت شمالي) خاك هاي سفيد رنگ نيز وجود دارند كه همان خاك هاي شور مي باشد.


 سايت هاي« پايگاه ملي داده هاي علوم زمين» و « سازمان زمين شناسي و اكتشافات معدني كشور »